Saga Metans
Metan hf. var stofnað 20. ágúst 1999 af Sorpeyðingu höfuðborgarsvæðisins bs. og Aflvaka hf. – þróunarfélagi Reykjavíkurborgar í þeim tilgangi að framleiða, þróa og markaðssetja íslenskt eldsneyti - metan. Ákveðið var fljótlega að leita til fleiri aðila og breikka eigendahópinn. Þá gekk Olíufélagið hf. til liðs við félagið ásamt Orkuveitu Reykjavíkur og Nýsköpunarsjóður tók við hlutverki Aflvaka. Í dag eru eigendur fyrirtækisins Sorpa bs., sem á 49,7% hlutafjár, Orkuveita Reykjavíkur á 21,3%, N1 hf. (áður Olíufélagið hf.) 14,9% og Reykjavik Energy Invest ehf. á 14,1%, en það fyrirtæki keypti hlut Nýsköpunarsjóðs.
Samkvæmt starfsleyfi Sorpu ber fyrirtækinu að safna svonefndu hauggasi, sem myndast við rotnun lífrænna úrgangsefna á urðunarstað fyrirtækisins í Álfsnesi og nýta það eftir fremsta megni. Hauggas frá urðunarstað má nýta með ýmsum hætti. Víða erlendis er orka sú sem býr í hauggasinu nýtt til húshitunar og rafmagnsframleiðslu. Slík nýting á hauggasi er þó ekki hagfelld hér á landi, enda búum við Íslendingar svo vel að geta hitað hús okkar upp með heitu jarðvatni og aflað raforku með virkjun fallvatna og jarðvarma. Stefnan var því frá upphafi sett á að ná að meðhöndla hauggasið til framleiðslu á metan eldsneyti fyrir ökutæki – það tókst.
SORPA var frumkvöðull þessa verks undir traustri forystu Ögmundar Einarssonar þáverandi framkvæmdastjóra fyrirtækisins. Hann tók jafnframt að sér að leiða Metan hf. fyrstu skrefin og síðan tók Björn H. Halldórsson, umhverfisverkfræðingur, við starfi framkvæmdastjóra Metans og hefur gegnt því undanfarin ár.
Um aldamótin 2000 var ljóst að notkun metan ökutækjaeldsneytis var í mikilli sókn um allan heim og að framboð á ökutækjum, sem nýtt geta metan myndi aukast stöðugt á 21. öldinni. Það lá því beinast við að þróa leiðir til að framleiða metan eldsneyti úr hauggasinu, en það innheldur um 57% af lofttegundinni metan, CH4. Í dag framleiðir SORPA bs. íslenskt metan í hæsta gæðaflokki með allt að 98% hreinleika. Flestir bílaframleiðendur heims framleiða ökutæki með svonefndri tvíbrennivél, sem gengur fyrir metan eldsneyti en getur einnig gengið fyrir bensíni ef á þarf að halda – bílarnir hafa tvo eldsneytistanka. Flestir framleiðendur stærri ökutækja framleiða ökutæki sem ganga eingöngu fyrir metani.
Fyrstu bílarnir sem nýtt gátu metan eldsneyti komu til landsins árið 2000 þegar Hekla hf. reið á vaðið og flutti inn 21 bíl frá VW af mismunandi gerðum. Árið 2002 fjölgaði bílum um 17, um tvo 2003 og aftur 2004 og um þrjá bíla 2005. Þá voru í landinu nokkrar gerðir af VW, Volvo, Ford og Mercedes Benz og 17 Citroen Berlingo. Reynslan var almennt mjög góð af bílunum, en helst var áskorunar að mæta með rekstri bílanna frá Citroen. Síðan fór að fjölga bílum af stærri gerðum sem nýta eingöngu metan. Tveir metanstrætisvagnar komu til landsins haustið 2005 og Reykjavíkurborg byrjaði að skipta sorpbílaflota sínum yfir í metanbíla. Ýmsir stærri flutningabílar bættust í hópinn árin á eftir og SORPA setti skilyrði í útboð sín að flutningur færi fram á metanbílum.
Mikilvæg tímamót urðu í nýtingu metans sem ökutækjaeldsneytis þegar Orkuveita Reykjavíkur lagði 10 km gasleiðslu frá Álfsnesi og upp á Bíldshöfða á afgreiðslustöð N1. Áður þurfti að setja metanið á gáma, sem dælt var úr á afgreiðslustað, en með tilkomu leiðslunnar sem opnuð var árið 2008 stórbatnaði afgreiðslan og nú eru fjórir dælustútar á Bíldshöfðanum. Afgreiðslustöðin sem þar var áður var flutt í Hafnarfjörð og sett upp við Tinhellu. Afgreiðslustaðirnir eru því orðnir tveir árið 2010. Á báðum stöðunum er unnt að nálgast eldsneytið úr sjálfsala. Svipaðan tíma tekur að fylla metangeymi og bensíngeymi, sem rúmar sama orkuinnihald.
Í janúar 2010 voru vel á annað hundrað ökutæki á höfuðborgarsvæðinu sem nýttu metan eldsneyti og ljóst að þeim mun fjölga ört, þrátt fyrir að bifreiðainnflutningur hafi verið í lágmarki. Mikil undirbúningsvinna við að breyta bensínbílum í metanbíla hefur verið í gangi á síðustu árum. Metan hf. fékk Borgarholtsskóla í lið með sér og nemendur bílgreinabrautar fengu þjálfun í metanvélum og breytingu á bíl. Aðrir aðilar bættust fljótt í hópinn og skriður hefur komist á uppfærslu bensínbíla í metan/bensínbíla. Uppfærsla bíla er nú í boði hjá tveimur aðilum, Vélamiðstöðinni og Einum grænum.
Tímamót í íslenskri umferðasögu urðu helgina 24.-26. júlí 2009 þegar bíl var ekið í fyrsta sinn hringveginn á íslensku ökutækjaeldsneyti, metani. Ferðina fóru þeir Einar Vilhjálmsson, markaðsstjóri Metans hf. og Ómar Ragnarsson, fréttamaður. Bifreiðin sem þeir óku var með uppfærða vél úr bensíni yfir í metan sem nemendur Borgarholtsskóla höfðu framkvæmt í samvinnu við Vélamiðstöðina hf. Metanbirgðir voru fluttar með í kerru og gekk ferðin mjög vel og vakti verðskuldaða athygli. Á lokaspretti ferðarinnar settist iðnaðarráðherra, Katrín Júlíusdóttir, undir stýri og lokaði hringferðinni með akstri frá Rauðavatni að fjölorkustöð N1 á Bíldshöfða. Ferðin undirstrikaði farsælt frumkvöðlastarf eigenda Metans hf. og varpaði ljósi á þá miklu möguleika sem felast í því að framleiða umhverfisvænt ökutækjaeldsneyti hér á landi.
Metan hf. hefur auk þess að þróa metan sem ökutækjaeldsneyti beitt sér fyrir fjölbreyttum rannsókna- og þróunarverkefnum. Má þar nefna samstarf við Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri og Mannvit um gashæfni kúamykju og metanvinnslu í Eyjafirði og ennfremur verkefni um greiningu mögulegra landsvæða fyrir samþættingu landgræðslu og ræktun orkuplatna, samstarf við iðnaðarfyrirtæki um notkun metans í iðnaðarframleiðslu og samstarf við bændur um metanframleiðslu á eigin býli. Á árinu 2010 verða sett af stað tvö ný verkefni: Möguleikar og hagkvæmni þess að nýta lífrænan hluta skólps til metanframleiðslu á ökutæki og verkefni til að rannsaka möguleika á að nota metan á dagróðrabáta í stað diselolíu.
